
Geometrik optika
Geometrik optika-optikaning yorugklik nurlari haqidagi tasavvurlar asosida optik nurlanish (yorugklik)ning tarqalish qonuniyatlarini o'rganadigan bo'limi. G. o. qonunlari manbadan chiqayotgan yorugklikning to'lqin uzunligi atrofdagi narsalarning o'zlariga xos o'lchamlaridan ko'plab marta kichik bo'lgan holdagina o'rinli bo'ladi. Bu holda yorugklik nuri degan taxm. tushunchani ishlatish mumkin. Yorugklik nuri sifatida yorugklik energiyasi oqimi tarqalayotgan chiziq tushuniladi. Hyp diafragmalar yordamida hosil qilinadi. Deyarli yoyilmasdan tarqaluvchi yorugklik nuriga misol qilib lazer nurini ko'rsatish mumkin. 
Mustaqil tarqaluvchi yorugklik nurlari haqidagi tasavvur qad. dunyo fani davridayoq vujudga kelgan edi. Yunon olimi Evklid nurning to'gkri chiziqli tarqalish va yorugklikning ko'zgudan qaytish qonunini kashf qildi. 17-a.da bir qator optik asboblar (kuzatish trubasi, teleskop, mikroskop va b.) kashf qilinishi va ularning keng qo'llanishi munosabati bilan G. o. juda tez rivojlana boshladi. Shu davrda golland matematigi V. Snell va R. Dekart tomonidan yorugklik nurlarining ikki muhit chegarasida sinish qonunlari tajriba asosida kashf qilindi. 17-a. o'rtalaridayoq fransuz olimi P. Ferma G. o.ning asosiy prinsipini quyidagicha ifodalagan edi: ikki nuqta orqali o'tuvchi yorugklik nuri shu nuktalar oraligkida eng qisqa vakt ketadigan yo'l bo'ylab yuradi. 18-a.dan boshlab optik sistemalarining hisoblash usullari takomillasha borgan sari G. o. amaliy fan sifatida rivojlana bordi.
G. o.da ozgina tushuncha va qonunlar (yorugklik nuri to'gkrisida tasavvur, yorugklikning qaytishi va sinishi qonunlari)ga asoslanib, ko'pgina muhim amaliy natijalarni olish mumkin.
Adabiyotlar
o'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
